جهانبخش میرزاوند، رئیس سازمان امور عشایر ایران، در آیین امضای این تفاهم‌نامه با حسین ساجدی‌نیا، رئیس سازمان و دبیر شورای عالی مدیریت بحران کشور، گفت: جامعه عشایری با برخورداری از پراکندگی جغرافیایی، حضور در مناطق صعب‌العبور و مرزی و تجربه زندگی در شرایط دشوار، ظرفیت ارزشمندی برای پیش‌آگاهی و مدیریت بحران در کشور دارد.

میرزاوند با اشاره به تجربه دفاع مقدس و جنگ‌های اخیر افزود: هرگاه مردم، دولت، نیروهای مسلح و جامعه عشایری در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، هم‌افزایی این ظرفیت‌ها به حفظ تمامیت ارضی کشور و تثبیت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران کمک کرده است. تجربه جنگ تحمیلی و جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان نیز اهمیت اتحاد ملی و پشتیبانی متقابل مردم و نظام را نشان داد.

نقش عشایر در پیش‌آگاهی و پدافند غیرعامل

رئیس سازمان امور عشایر ایران، پراکندگی جمعیت و دام عشایری را یکی از مؤلفه‌های تاب‌آوری کشور در شرایط بحران دانست و اظهار کرد: حدود ۳۰۰ هزار گله عشایری در گستره‌ای نزدیک به ۵۰ میلیون هکتار پراکنده‌اند. این الگوی پراکندگی، در کنار حضور مستمر عشایر در عرصه‌های طبیعی و مرزی، ظرفیت مهمی برای پدافند غیرعامل، دیده‌بانی و گزارش سریع تحرکات مشکوک ایجاد می‌کند.

وی با اشاره به گزارش‌های عشایر در شناسایی تحرکات دشمن در حوادث مرتبط با جنگ رمضان، گفت: در ماجرای طبس ۲ نیز چوپانان عشایری از نخستین افرادی بودند که تحرکات مشاهده‌شده را گزارش کردند. عشایر مرزنشین در بیش از پنج هزار و ۴۰۰ کیلومتر از مرزهای کشور حضور دارند و می‌توانند با شناسایی و گزارش به‌موقع رویدادها، به ارتقای آمادگی و واکنش دستگاه‌های مسئول کمک کنند.

میرزاوند با تأکید بر اینکه پیش‌آگاهی یکی از عوامل اصلی موفقیت در مدیریت بحران است، افزود: هرچه زمان شناسایی و اعلام حادثه کوتاه‌تر باشد، امکان مهار آن پیش از گسترش افزایش می‌یابد. عشایر به دلیل حضور در خط مقدم جنگل‌ها، مراتع، کوهستان‌ها و مناطق دورافتاده، می‌توانند حلقه نخست اطلاع‌رسانی در حوادثی مانند آتش‌سوزی، سیل و رانش زمین باشند.

آمادگی ۶۰۰ تانکر آبرسان برای پشتیبانی از اطفای حریق

رئیس سازمان امور عشایر ایران با اشاره به حمایت‌های سازمان مدیریت بحران کشور در تأمین ناوگان آبرسانی عشایری گفت: در دو سال گذشته، با تخصیص اعتبارات برای رفع تنش آبی جامعه عشایری، امکان نوسازی بخشی از ناوگان فرسوده آبرسانی فراهم شد و ۱۵۰ دستگاه تانکر جدید خریداری و بر اساس شاخص‌هایی مانند خشکسالی، محرومیت و جمعیت عشایری میان استان‌ها توزیع شد.

وی افزود: با احتساب ناوگان تحت مالکیت و استیجاری موجود، ظرفیت ناوگان آبرسانی عشایری به حدود ۶۰۰ دستگاه رسیده است. این ناوگان علاوه بر تأمین آب شرب، می‌تواند در شرایط اضطراری برای پشتیبانی از عملیات اطفای حریق و تأمین آب موردنیاز خودروهای آتش‌نشانی به کار گرفته شود.

میرزاوند با اشاره به تجربه حادثه بندر شهید رجایی اظهار کرد: در این حادثه، تانکرهای آبرسان با انتقال آب و پر کردن مخازن خودروهای آتش‌نشانی، به کاهش زمان رفت‌وآمد برای تأمین آب کمک کردند. این تجربه نشان داد که ناوگان آبرسانی عشایری می‌تواند در کنار مأموریت اصلی خود، ظرفیت پشتیبان مدیریت بحران نیز باشد.

وی ادامه داد: با تجهیز تانکرها به پمپ و تجهیزات موردنیاز اطفای حریق و آموزش رانندگان، می‌توان از این ناوگان برای واکنش اولیه به آتش‌سوزی‌ها در مناطق دورافتاده، جنگل‌ها و مراتع استفاده کرد؛ مناطقی که دسترسی سریع خودروهای آتش‌نشانی به آن‌ها دشوار است.

تشکیل تیم‌های واکنش سریع با مشارکت جوانان عشایری

میرزاوند ساماندهی جوانان و نوجوانان عشایری را از محورهای مهم همکاری دو سازمان برشمرد و گفت: نسل جوان عشایری از انگیزه و ظرفیت مناسبی برای مشارکت در فعالیت‌های امدادی برخوردار است و باید زمینه حضور مؤثر آن‌ها در مدیریت بحران فراهم شود.

وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای گفت‌وگو با جوانان و نوجوانان عشایری افزود: هدف این است که ضمن شنیدن دیدگاه‌های این نسل، زمینه آموزش، مهارت‌افزایی و سازماندهی داوطلبان برای تشکیل تیم‌های واکنش سریع عشایری فراهم شود.

رئیس سازمان امور عشایر ایران، وجود ۲۷۶ مدرسه شبانه‌روزی عشایری و ۲۴۷ تعاونی عشایری را از ظرفیت‌های مهم برای اجرای این برنامه دانست.

توسعه پوشش ارتباطی و تقویت سامانه هشدار

میرزاوند با تأکید بر اهمیت ارتباطات در مدیریت بحران، خواستار تسریع در پیگیری پوشش مخابراتی مناطق عشایری و اختصاص شماره اضطراری سه‌رقمی برای این جامعه شد.

وی گفت: در حال حاضر، کمتر از ۲۰ درصد مناطق عشایری از پوشش ارتباطی برخوردارند و توسعه این پوشش می‌تواند امکان گزارش سریع حوادث و انتقال اطلاعات به مراکز مدیریت بحران را فراهم کند.

وی همچنین با اشاره به ظرفیت توزیع کپسول گاز و شبکه فروشگاه‌های عشایری افزود: این ظرفیت‌ها می‌توانند در شرایط اضطراری، از جمله اختلال در شبکه گاز یا مسیرهای ارتباطی، در چارچوب هماهنگی با ستادهای مدیریت بحران برای پشتیبانی از مناطق آسیب‌دیده به کار گرفته شوند.

کاهش جمعیت عشایری، تهدیدی برای ظرفیت تولید کشور

رئیس سازمان امور عشایر ایران با اشاره به کاهش سهم جمعیت عشایری کشور از حدود ۲۰ درصد در گذشته به نزدیک ۱.۴ درصد جمعیت فعلی، بر ضرورت حمایت از پایداری زندگی و تولید عشایری تأکید کرد.

وی گفت: جامعه عشایری با جمعیتی حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر، بیش از ۲۵ درصد گوشت قرمز کشور را تولید می‌کند و با تقویت زیرساخت‌ها و رفع موانع تولید، افزایش این سهم به ۴۰ درصد هدف‌گذاری شده است.

میرزاوند افزود: دام عشایری برای تأمین خوراک، وابستگی بسیار اندکی به نهاده‌های وارداتی دارد و بخش عمده نیاز غذایی خود را از مراتع تأمین می‌کند. بنابراین، تضعیف تولید عشایری می‌تواند وابستگی کشور به واردات گوشت را افزایش دهد و امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با اشاره به پیامدهای خروج دام از مراتع اظهار کرد: کاهش حضور دام عشایری در مراتع، علاوه بر آسیب به معیشت و تولید، می‌تواند زمینه انباشت علوفه و افزایش خطر آتش‌سوزی را فراهم کند. گسترش آتش‌سوزی و فرسایش خاک نیز به تخریب پوشش گیاهی و افزایش رسوب‌گذاری در مخازن سدها منجر می‌شود؛ موضوعی که با توجه به سهم سدها در تأمین آب شرب کلان‌شهرها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

رئیس سازمان و دبیر شورای عالی مدیریت بحران کشور: ظرفیت عشایر باید در ساختار منسجم مدیریت بحران به کار گرفته شود

حسین ساجدی‌نیا، رئیس سازمان و دبیر شورای عالی مدیریت بحران کشور نیز با تأکید بر ضرورت هماهنگی دستگاه‌های اجرایی در مدیریت بحران گفت: هدف، ایجاد مجموعه‌ای منسجم از ظرفیت‌های کشور برای پیشگیری، آمادگی و پاسخ به حوادث است و در این مسیر، استفاده از توان جوامع محلی و عشایری اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای راه‌اندازی قرارگاه ایران‌من و برگزاری مانورهای عملیاتی در استان‌های مختلف افزود: این تمرین‌ها به شناسایی ظرفیت‌ها، امکانات و کمبودهای کشور کمک کرده‌اند و نشان داده‌اند که مدیریت مؤثر بحران، علاوه بر تجهیزات، به فرماندهی منسجم، تقسیم کار روشن و همکاری عملیاتی دستگاه‌ها نیاز دارد.

رئیس سازمان مدیریت بحران کشور با تأکید بر اولویت پیشگیری اظهار کرد: آموزش جوامع محلی، افزایش آگاهی درباره مخاطرات و ساماندهی نیروهای حاضر در مناطق حادثه‌خیز می‌تواند از خسارت‌های جانی و مالی جلوگیری کند. در این میان، عشایر به دلیل حضور در عرصه‌های طبیعی و آشنایی با مسیرها و شرایط محلی، ظرفیت مهمی برای شناسایی زودهنگام خطرها و مشارکت در واکنش اولیه به حوادث دارند.

ساجدی‌نیا با اشاره به خطر آتش‌سوزی در مراتع و وقوع سیل در مسیرهای کوچ، بر ضرورت آموزش و سازماندهی عشایر تأکید کرد و گفت: آگاهی از مخاطرات طبیعی، شناخت مناطق پرخطر و رعایت اصول ایمنی در زمان استقرار و کوچ می‌تواند از بروز خسارت‌های سنگین جلوگیری کند.

وی همچنین بر ضرورت تبدیل توافق‌های مشترک به برنامه‌های اجرایی و پیگیری میدانی آن‌ها تأکید کرد و افزود: هدف از این همکاری‌ها، ایجاد سازوکاری پایدار برای استفاده از ظرفیت‌های موجود کشور و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول در شرایط بحران است.

تشکیل کمیته مشترک برای اجرای تفاهم‌نامه

بر اساس این تفاهم‌نامه، همکاری دو سازمان در زمینه شناسایی مسیرهای صعب‌العبور و سکونتگاه‌های عشایری، توسعه سامانه‌های هشدار و اطلاع‌رسانی، سازماندهی داوطلبان و تشکیل تیم‌های واکنش سریع عشایری دنبال خواهد شد.

همچنین استفاده از ناوگان آبرسانی عشایری برای پشتیبانی از عملیات اطفای حریق، آموزش نیروهای داوطلب، بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌های عشایری و عضویت این تشکل‌ها در قرارگاه ایران‌من از دیگر محورهای همکاری پیش‌بینی‌شده است.

تأمین بالگرد و امکانات اطفای حریق هوایی، احداث محل‌های فرود بالگرد و استفاده از ظرفیت طرح فداکاران خدمت برای پشتیبانی از امدادگران عشایری نیز از محورهای همکاری سازمان مدیریت بحران کشور در این توافق است.

به‌منظور پیگیری اجرای مفاد تفاهم‌نامه، کمیته‌ای مشترک با حضور چهار نماینده، شامل دو نماینده از هر سازمان، تشکیل می‌شود تا موضوعات توافق‌شده را به برنامه‌های عملیاتی تبدیل و روند اجرای آن‌ها را پیگیری کند.